Coronacrisis in derde fase

Update Wereldnieuws, 25 mei, week 21-22

Afgelopen weken werd in de literatuur geconstateerd dat de Coronacrisis zich in een derde fase begeeft. Men denkt uitvoerig na over – en zet geregeld een eerste stap richting – de exit-strategie, én politisering van de Coronacrisis treedt op. Ook het aantal gepubliceerde onderzoeken naar de genomen maatregelen ter bestrijding van COVID-19 neemt toe, in de eerste maanden betrof het voornamelijk reflecties, observaties en constateringen. Hier volgt een aantal belangrijke thema’s die de literatuur domineerde in de afgelopen twee weken.

In de literatuur wordt steeds nadrukkelijker kritiek gegeven op het feit dat overheden niet transparant zijn over hun strategieën, gebruikte expertise en wetenschap, en op het feit dat veel expertteams niet multidisciplinair zijn maar voornamelijk bestaan uit medische experts, virologen en epidemiologen. Die kritiek leeft niet alleen in andere landen, ook in Nederland zijn deze geluiden aanwezig. Anne Meuwese, hoogleraar bestuursrecht aan de Universiteit Tilburg, noemt in haar artikel in The Regulatory Review het Nederlandse Coronabeleid onsamenhangend en verwarrend. Dit komt niet alleen door het feit dat de overheid plotsklaps moest reageren en niet voorbereid was, maar ook doordat de overheid onvoldoende transparant en het Outbreak Management Team niet multidisciplinair is. Het ontbreken aan multidisciplinaire adviesorganen en interdisciplinair overleg kan ook volgens onderzoekers Matthijs Moorkamp e.a. voor grote problemen zorgen. Zij formuleren drie punten die cruciaal zijn om in grensoverschrijdende crises een balans te vinden tussen centralisatie en autonomie. Eén van deze principes is het opwerpen van multifunctionele, interdisciplinaire eenheden. Dit is interessant in relatie tot de constatering dat de crisis zich in een derde fase bevindt. Nu de eerste fases van de crisis voorbij zijn, zou je kunnen spreken over de “warme fase” van de virusuitbraak en de “hete fase” van sociaal-economische problemen. De Nederlandse onderzoekers beargumenteren dat ‘reliance on mono-disciplinary advice’, veelal medische experts en virologen, een ‘recipe voor disaster’ is. Het door Meuwese benoemde gebrek aan transparantie komt ook terug in het artikel van Peter Georghegan en Jenna Corderoy. Zij stellen dat het ontbreken aan transparantie een bedreiging is voor democratie en noemen de houding van de Britse regering en andere overheidsdiensten een inbreuk op het fundamentele recht op transparantie: ‘the public have a right to know how the government reached conclusions’. Juíst in deze tijden is transparantie cruciaal.

Een ander terugkerend thema in de media is het belang van tijdig ingrijpen. Dit lijkt logisch, maar is niet vanzelfsprekend. De Israëlische historicus en voormalig-minister van Buitenlandse Zaken Shlomo Ben- Ami gaat in zijn artikel dieper in op de strijd tegen COVID-19. Ben-Ami concludeert dat staten die succesvol bleken in het bestrijden van de pandemie met elkaar gemeen hebben dat de politieke leiders het gevaar van het virus op tijd inzagen en de regering tijdig handelde. Scott Wiener en Anthony Iton komen tot dezelfde conclusie. Wiener, lid van de Californische Senaat, en Iton, docent aan Berkeley, stellen dat het tijdig ingrijpen het cruciale verschil was waarom bepaalde steden in de Verenigde Staten dramatische toestanden ondervinden terwijl andere steden slechts in beperkte mate getroffen worden.

Ook was er de afgelopen weken meer aandacht voor decentrale crisisaanpak. In de eerste fases van de Coronacrisis sprak men veelvuldig over het belang van een sterke, centrale staat. Francesco Palermo stelt dat over het algemeen gedacht wordt dat nationale overheden beter, sneller en effectiever actie kunnen ondernemen ten tijde van crises. De Italiaanse rechtsgeleerde vraagt zich af of een gedecentraliseerde aanpak daadwerkelijk minder effectief en efficiënt is aangezien hier geen sluitend bewijs voor is: ‘they simply apply old scepticism about (or even fear for) territorial pluralism to the new reality’. Dit komt ook terug in het artikel van Susana de la Sierra. De la Sierra, professor bestuursrecht, bespreekt de Spaanse crisisaanpak en een aantal grote debatten die op het moment gaande zijn onder Spaanse academici. De Spaanse rechtsgeleerde stelt dat veel deskundigen het erover eens zijn dat een gedecentraliseerde aanpak niet alleen meer conform grondwet zou zijn, maar ook veel effectiever en efficiënter is.